*

Güncel Bilim: Anatomi

**

Kemik tipleri, oluşumları, kemiklerin anatomik yapısı.

***

Kemikler, kemik doku (Textus osseus, osseoz doku)’dan oluşmuş sert yapılardır. Yetişkin bir insanda çeşitli tiplerde 206 kemik bulunur. Bu kemikler konpakt (sıkı) ve spongioz (süngerimsi) kemik dokusundan yapılmıştır.

206 kemiğin tamamında hem sıkı, hem de süngerimsi doku bulunur.

Kemik tipleri:

a-Uzun kemikler (Ossa longa): Uzunluğu genişliğinden büyük olan kemikler olup özellikle ekstremite bölümlerinde bulunurlar. Kol, ön kol, uyluk, bacak ve parmak kemikleri uzun kemiklerdir.

b-Kısa kemikler (Ossa brevia) : Kabaca uzunluğu, genişliği ve kalınlığı birbirine eşit olan kemiklerdir. El ve ayak bileği kemikleri kısa kemiklere örnektir.

c-Yassı kemikler  (Ossa plana) : İnce ve kavisli kemiklerdir.  Kafa tası kemikleri, kaburgalar, kürek kemikleri ve göğüs kemiği yassı kemiklerdir.

d-Düzensiz kemikler (Ossa irregülaria) : Belirli bir şekle uymayan bu kemikler, çıkıntıları ile kaslara yapışma yeri teşkil ederken sağlam eklemler de oluştururlar. Omurlar, kuyruk sokumu kemiği ile sifenoid.etmoid.maksilla ve mandibula gibi kafa tası kemikleri düzensiz kemiklerdir. Bunlardan sifenoid ve maksilla aynı zamanda havalı kemiklere (Ossa pneumatica)’de örnek teşkil ederler.

e-Sesemoid kemikler (Ossa sesemoidae) : Bazı tendonlar ile kasları kemiklere bağlayan fibröz bandlar içerisinde bulunan kemiklerdir. Sesemoid kemikler, tendonların ekstremiteleri aşarak belirli bir açı ile ilgili kemiklere yapışmasına olanak verirler. Dizdeki patella ile el bilek kemiklerinden os pisiforme en tipik sesemoid kemiklerdir.

f-İlave kemikler (Ossa accesssoriade) : Özellikle ayakta olmak üzere gelişme sırasında kaynaşmayan kemik bölümleri ilave kemikler şeklinde ortaya çıkarlar. (Örneğin: os trigonium, os vasalinum, os tibiale externum).

KEMİK OLUŞUMLARININ ADLANDIRILMASI

  •  Eklemleşmeler için oluşmuş geniş çıkıntılar üç tiptir:

1-Caput (Kaput): Baş

2-Condylus (Kondil): Lokma veya yumruk şeklindeki çıkıntı.

3-Epiconylus (Epikondil): Kondillerin üst tarafında yer alan belirgin çıkıntı.

  • Yuvarlak çıkıntılar 5 ayrı şekilde adlandırılırlar:
  1. Tuberculum (Tüberkül): Küçük yuvarlak çıkıntı
  2. Tuberositas : yüksekliği fazla olmayan, pürüzlü kabarcık.
  3. Protuberantia: Küçük yükseklik tarzındaki çıkıntı, tümsek.
  4. Malleolus (Malleol): Küçük çekiç ucu şeklindeki çıkıntı.
  5. Trochanter (Trokanter): Yumru, yuvarlak çıkıntı.
  • Çizgisel çıkıntılar linea ve crista olarak, belirgin keskin çıkıntılar processus ve spina (dikensi çıkıntılar) olarak adlandırılır.
  • Çeşitli depressionlar 4 şekilde adlandırılır:
  1. İncisura: Çentik şeklinde defekt.
  2. Sulcus: Oluk şeklinde defekt.
  3. Fossa, fovea, foveola, fossula: Çukurluk ve çukurcuklar.
  4. İmpressio: Bir başka oluşumun kemik üzerinde oluşturduğu sığ çukurluk, iz.
  • Kemiklerdeki çeşitli açıklıklar 5 şekilde adlandırılır:
  1. Foramen: Delik şeklinde açıklık.
  2. Canalis : Kanal
  3. Meatus: Geçit, yol.
  4. Fissura: Yarık şeklindeki açıklık.
  5. Apertura: Açıklık, ağız.     
  • Uzun kemiklerin genel bölümleri:
  1. Epiphysis (Epifiz): Uzun kemiğin iki ucundan her biri.
  2. Diaphysis (Diafiz): Uzun kemiğin orta bölümü, gövdesi.
  3. Metaphysis (Metafiz): Epifiz-diafiz arasında kalan, sekonder kemikleşme odağı bölgesi.

 

Tipik Kemiğin Anatomik Yapısı

Vücudumuzdaki uzun kemikler (Örneğin: kol ve uyluk kemikleri) tipik bir kemiğin makro-skopik anatomisinin öğrenilmesinde iyi bir örnek teşkil ederler.

Yetişkin uzun kemiklerinin çoğu, diafiz olarak adlandırılan tubuler bir gövdeye sahiptir. Gövdenin içindeki, kemik iliği ile dolu olan boşluğa cavum medullare denir. Cavum medullare’yi çevreleyen kemik dokusu kompakt kemik yapısındadır.

Uzun kemiğin, iki ucu her biri epifiz olarak adlandırılır. Diafize göre daha geniş olan epifizler spongioz (süngerimsi) kemik yapısındadır. Buradaki boşluklara kırmızı ilik yerleşir. Diafiz ile epifiz arasında sekonder kemikleşme odağına ait epifiz kıkırdağı bulunur. Bu bölge metafiz olarak adlandırılır.

Epifizlerde, diğer kemiklerle birleşmeyi sağlayacak olan eklem yüzleri (facies articularis) vardır. Eklem yüzleri, cartilago articularis (eklem kıkırdağı) ile örtülmüştür. Kemiğin eklem yüzeyleri dışında kalan bölümleri dıştan periost (Periosteum) ile kaplıdır. İnce bir zar olan periost bir çok kan damarları, sinirler ve lenf damarlarına sahiptir. Periost yaşam boyu kaybolmayan potansiyel bir kemik doku üretim yeridir. Büyüme periyotu ile kıkırdakların iyileşme dönemlerinde devreye girer.

Metafiz içinde yer alan cavum medullare (ilik boşluğu) endosteum ile kaplıdır. Endosteum, ince bir epitelial örtüdür. Yetişkin bir insanda cavum medullare, sarı kemik iliği (Medulla ossium flava) olarak adlandırılan yağdan zengin bir bağ dokusu ile doludur. Sarı kemik iliği, aşırı hipoksi (uzun süreli oksijen azlığı), kan kaybı vb vücudun alyuvar gereksiniminin yükseldiği durumlarda kan hücreleri üretebilecek potansiyelde reserv hemopoetik bir organdır.

 

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here